VI- V   VIII-IX     

Systematyka
Rząd: Wróblowe (Passeriformes)
Rodzina: Trzciniaki (Acrocephalidae)
Gatunek: Trzciniak (Acrocephalus arundinaceus)

Charakterystyka
Największy przedstawiciel rodzaju Acrocephalus w Europie. Jest większy od wróbla, bywa porównywany ze szpakiem lub drozdem. Jednak jest smuklejszy. Upierzenie ma jednolite, podobne jak u trzcinniczka, ale ma wyraźniejszą brew i dłuższy, masywniej zbudowany szarobrązowy dziób. Wierzch ciała oliwkowo-brązowy, głowa ciemniejsza. Kuper żółtawobrązowy. Ogon dość długi, szeroki, ciemnobrązowy. Pokrywy skrzydeł z pomarańczowo-brązowym brzegiem. Spód ciała kremowy, na bokach ciemniejszy Gardło brudnobiałe (z powodu leciutkiego, niewyraźnego kreskowania). Brew dość szeroka, jasna, ciemny kantarek i pasek oczny. Wokół oka jasna obrączka. Zwykle widoczna jest ciemna plamka przy końcu żuchwy. Nogi różowo-brązowe lub brązowoszare. Obie płci są ubarwione jednakowo. W okresie późnego lata, szata trzciniaka traci na świeżości, nieco jaśnieje i staje się lekko wypłowiała. Pisklęta mają pomarańczowożółte wnętrze paszczy, a język brązowy z żółtymi obrzeżeniami. Oprócz tego na języku widać dwie podłużne czarne plamy. Ptaki juv. mają upierzenie  jednolicie świeże, ciepło rdzawo-brązowy wierzch i płowy spód ciała.  Lotki I rzędu ciemne z jasnymi końcami.

Prowadzi dość skryty tryb życia, trzymając się trzcinowisk. Samca można dostrzec, gdy wykonuje swą pieśń na końcu wysokiej trzcinowej łodygi lub jak żeruje zawieszony głową w dół nad powierzchnią wody. W okresie karmienia piskląt zarówno samiec, jak i samica przelatują z trzcin na drzewa rosnące w pobliżu, lub polują w wysokich trawach wzdłuż kanału melioracyjnego lub potoku. Trzciniaki łatwo przemieszczają się pomiędzy trzcinami, a ruchy ptaka i kierunek wędrówki można śledzić, obserwując poruszające się czubki trzcin. Trzciniaki nie należą do ptaków nadmiernie płochliwych i w czasie, kiedy są zajęte śpiewaniem, dają się swobodnie podglądać z kilkumetrowej odległości. Są lubiane przez wędkarzy, którym towarzyszą swoim śpiewem od samego rana do późnego wieczora.

Wielkość
długość ciała ok. 16-20 cm
rozpiętość skrzydeł  ok. 28 cm
waga 37 g

Pokarm
Zjada głównie dojrzałe owady żyjące na źdźbłach trzcin i ich larwy, takie jak ważki, jętki i chruściki oraz inne bezkręgowce (np. ślimaki). Zbiera je z roślinności wodnej lub z powierzchni wody. Na powierzchni wody mogą łapać również małe płazy. W czasie żerowania trzciniaki potrafią huśtać się głową do dołu. Późnym latem w diecie trzciniaków pojawiają się owoce. Trzciniak pokarmu szuka nie tylko w gęstych trzcinowiskach, ale i w koronach drzew i krzewów, np. na wierzbach

Śpiew/Głos ♫ (Nagranie audio: Tomasz Ogrodowczyk)
Aby wykonać swą melodię samiec zazwyczaj wspina się do góry po łodydze trzciny. Śpiewa energicznie i nieprzerwanie przez dłuższy czas, zmieniając nieco położenie w zależności od siły wiatru lub głosu konkurenta. Kiedy pogoda jest niekorzystna albo ptak nie chce się pokazać, śpiewa z głębi trzcin, a jego głos rozchodzi się stereofonicznie. Śpiew trzciniaka jest bardzo głośny, wielosylabowy, rechoczący, skrzekliwy, wydaje też głosy cmokania i wysokie piski. Często zagłusza inne ptaki trzcinowisk. Piosenka składa się z 1-3 powtarzalnych motywów. Przypomina odgłosy trzcinniczka, ale jest bardziej szorstki i głośniejszy. Wydaje się chwilami, że naśladuje głosem żabi rechot. Czasem trzciniaka można usłyszeć w nocy. Natomiast żebrzący głos piskląt przypomina odgłos drozda "kre". Ze względu na swoje specyficzne zdolności śpiewacze oraz wytrwałość, trzciniak bywa nazywany „słowikiem trzcinowisk”.

Rozród i gniazdowanie
Na lęgowiska trzciniaki wracają na przełomie kwietnia i maja. Okres lęgowy trwa od maja do lipca, w którym ptaki wyprowadzają jeden lęg.
Gdy trzciniaki wracają na tereny lęgowe, nie ma jeszcze nowych pędów trzcin. To powoduje, że ptaki muszą cierpliwie czekać z budową gniazda na ich wyrośnięcie. Właściwy moment przypada na czas, gdy trzcinowiska zmienią kolor z żółtawego na zielony. Terytoria gniazdowe nie są duże - obejmują obszar 20-30 metrów wokół gniazda.
Trzciniaki mogą tworzyć pary monogamiczne, ale zdarza się, że samiec ma do 3 partnerek. Lęgnie się w gęstych i wysokich trzcinowiskach. Gniazdo o wysokości 20 cm, usytuowane jest zawsze nad lustrem wody, misternie splecione w głęboki, duży i stabilny koszyczek przymocowany do kilku pionowych łodyg trzciny. Samica oplata łodygi paskami z liści trzciny (wcześniej namoczonymi w wodzie dla zwiększenia elastyczności) i włóknami innych roślin. Wnętrze gniazda wyłożone jest fragmentami kwiatostanów trzciny. Wysokie brzegi konstrukcji lęgowej mają znaczenie - zabezpieczają jaja i pisklęta przed wypadnięciem w czasie wietrznej pogody, która kołysze trzcinami. Samce nie budują gniazda, choć pomagają samicy w przynoszeniu budulca. Trzciniakowa wręcz tonie w głębokim koszyku swojego gniazdka. Z powodu techniki budowania gniazda takie ptaki, jak wilga, zaganiacz i trzciniak zaliczane są do wikliniarzy.
Pod koniec maja lub na początku czerwca samica składa 3-6 jaj o średnich wymiarach 22x15 mm, o tle niebieskozielonym lub oliwkowozielonym z plamkami barwy szarozielonej lub brązowej. Od złożenia ostatniego jaja wysiadywanie trwa 14-15 dni. Na jajach siedzą oboje przyszli rodzice. Zdarza się, że trzciniaki wysiadują jajo kukułki, która korzysta z solidnego wykonania gniazda. Niechęć tych ptaków do kukułek jest więc zrozumiała. Przejawia się agresją i zaciekłą obroną gniazda. Trzciniaki mają na tyle duże rozmiary i siłę, że dotkliwie potrafią podziobać większą od siebie kukułkę. Kukułki muszą używać całego swojego sprytu, żeby niepostrzeżenie podłożyć jajo parze trzciniaków.
Młode opuszczają gniazdo po 12-14 dniach. Do tego czasu są pod troskliwą opieką rodziców. Gdy wyjdą z gniazda, nie potrafią jeszcze latać, ale wspinają się już zręcznie po łodygach trzcin. Rodzice dokarmiają je jeszcze przez około 2 tygodnie. Na zimowiska Afryki Równikowej i Południowej  ptaki te odlatują już w końcu sierpnia, czasami na początku września.

Biotop
Jeziora i stawy z brzegami porośniętymi pasem rozległych trzcinowisk (najlepiej jednogatunkowych) na głębszej wodzie, szuwarami, łanami pałek lub łóz. Choć trzyma się tylko jednego typu biotopu, to może występować na terenach przekształconych przez człowieka. W tym ostatnim przypadku zagęszczenie gniazd bywa 6 razy większe niż w przypadku dzikich stanowisk na jeziorach (przykład: gniazda trzciniaka na Jeziorze Czerniakowskim w Warszawie).
W Polsce trzciniak to nieliczny ptak lęgowy niżu (lokalnie może być średnio liczny lub liczny). Rozpowszechniony w całym kraju do wysokości 500 m n.p.m., a więc gór nie zasiedla. Występuje wyspowo, czyli na obszarach z zbiornikami wodnymi i rzekami. Najliczniejsze populacje zamieszkują bagienne doliny większych rzek, obficie zarośnięte jeziora i kompleksy stawów hodowlanych. Badania dowiodły, że w biotopach o największym zagęszczeniu trzciniaków występuje kilka par lęgowych na 1 ha trzcinowisk. W czasie migracji obserwuje się go w całym kraju, choć niemal zawsze w okolicach wód i tylko pojedyncze osobniki. Najpóźniejsze odloty zanotowano w październiku Prób zimowania nie zaobserwowano.

 


 Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. Jest bardziej zagrożony od innych gatunków trzciniaków w wyniku zmniejszenia terenów trzcinowisk. Innym powodem lokalnego zaniku tego gatunku jest eutrofizacja wód i bezpośrednia działalność człowieka, np. uprawianie sportów wodnych na jeziorach. Zagrożeniem dla niego są też polowania i zanikanie siedlisk, na których wypoczywa i zimuje na skutek osuszania terenów podmokłych i susz, jakie nawiedzają kraje Sahelu.

Opracowała:   Hanna Żelichowska