Systematyka
Rząd: siewkowe (Charadriiformes)
Rodzina: bekasowate (Scolopacidae)
Gatunek: rycyk (Limosa limosa)

Charakterystyka
Rycyk jest ptakiem wielkości gołębia, bywa też porównywany wielkością z kulikiem mniejszym. Jednak stwarza wrażenie dość dużego ptaka w rodzinie bekasowatych, a to z powodu długich nóg, smukłej szyi i długiego dzioba. Dziób jest na końcu delikatnie spłaszczony i rozszerzony. Kolor ma latem żółtawy lub pomarańczowo-cielisty z ciemnym końcem, zimą - różowy u nasady. Głowa mała z ciemnym kreskowaniem.  Kolory upierzenia samca i samicy zmieniają się w ciagu roku. W barwach gdowych przeważa kolor rdzawo-pomarańczowy, mocniejszy u samców, niż u samic, wyraźny na głowie, szyi i piersi. Brzuch i pokrywy podogonowe białawe, a boki i dolna część piersi - prążkowane. W szacie spoczynkowej głowa i pierś stają się jasnoszare, a wierzch ciała jednolicie szaro-brązowy. We wszystkich szatach nad okiem rycyków widnieje biała brew. Nogi tych ptaków są zielonkawo-czarne, a tęczówki oczu - ciemnobrązowe. W locie rycyk wyróżnia się szerokim, białym paskiem skrzydłowym, czarnym pasem na ogonie i kwadratowym białym kuprem. Ułożenie szyi i nóg powoduje, że ptak w locie ma wydłużoną, smukłą sylwetkę. Brak dymorfizmu płciowego u tego gatunku, ale samice są o ok. 5% wieksze i cięższe od samców. Jak wynika z badań, lepiej przyswajają składniki odżywcze z pokarmu. Osobniki młodociane są podobne do ptaków dorosłych w szacie spoczynkowej, lecz typowy jest dla nich odcień barwy rdzawo-cynamonowej na szyi i płaszczu. Pokrywy skrzydłowe jasno obrzeżone z czarnymi plamkami przedkońcowymi.

Wielkość
długość ciała 35–48 cm
długość dzioba ok. 10 cm
długość ogona ok. 9 cm
rozpiętość skrzydeł  70–80 cm
waga 160–500 g

Pokarm
Zbiera z podmokłej ziemi lub z płytkiej wody drobne bezkręgowce (skorupiaki, ślimaki, pajęczaki, pasikoniki, chrząszcze, ważki). Rycyki spożywają też chętnie nasiona roślin błotnych, a nawet jagody. Pokarm pobierają, sondując swoim długim dziobem dno w głębszej wodzie lub grzebiąc w szlamie. Zmysły dotyku (dziób) i wzroku są u rycyków bardzo dobrze rozwinięte. Rycyk nie obawia się wyższej wody, sięgającej mu nawet do brzucha. W okresie lęgowym obszar żerowiska jest w odległości kilkuset metrów od gniazda, ale poza sezonem lęgowym ptaki te potrafią poszukiwać pokarmu nawet w odległości dwóch kilometrów od rejonu przebywania. Rycyki to ptaki żerujące głównie w dzień, jednak - jeśli tego wymaga sytuacja - żerują również w nocy.

Śpiew/Głos ♫ 
(Nagranie audio:
Tomasz Ogrodowczyk)
Rycyk poza tokami odzywa się jednosylabowym i wielokrotnie powtarzalnym "wed" lub "geg". W czasie lotów tokowych ponad rewirem, często na dość dużej wysokości,  wydaje ciągi głośnych i przenikliwych, wznoszących się i opadających tonów, brzmiących jak "gruitugruitu". Niektórzy głos rycyka określają jako lamentujący i nosowy.

Rozród i gniazdowanie
Ptaki przylatują z zimowisk (m.in. nad Morzem Śródziemnym, w Afryce równikowej, częściowo również w Europie Zachodniej) w marcu i kwietniu. Są już w parach, wcześniej skojarzonych. Przystępują do przeszukiwania terenu i wyboru lęgowisk. Samce tokują w powietrzu i na ziemi, wykonując przy tym skomplikowabne i barwne ewolucje skrzydłami i ogonem. Zataczają nad łąkami szerokie kręgi, wznoszą się na ok. 50 m i opadają, wydając przy tym melodyjne, piskliwe okrzyki.   Gdy samiec usiądzie na ziemi, rozpościera ogon i skrzydła, ukazując białe plamy. Zaczyna się taniec wokół samicy, w czasie którego ptak przypada piersią do ziemi, udając wygrzebywanie gniazda. Na ogół rycyki gniazdują pojedynczo, jednak bywają supiska lub pół-kolonie tych ptaków. Rycyki nawet w takich gromadach, bronią własnego rewiru ostro, bijąc intruza dziobem i łapami oraz głośno krzycząc.  Gniazdo rycyka to płytka jamka wśród traw lub turzyc, rzadziej na gruncie pozbawionym roślinności, wyścielona suchymi liśćmi i źdźbłami. Ma dość starannie obudowane boki i wcale niełatwo je dostrzec. W ciągu roku rycyki wyprowadzają jeden lęg, składając w kwietniu–maju od 4 do 7, oliwkowobrunatnych, plamkowanych, gruszkowatych jaj. Jaja są wysiadywane przez okres 21–24 dni przez obydwoje rodziców (samiec głównie w nocy). Pisklęta są rudawe w brązowe plamki. Ich czarne nogi są stosunkowo duże i silne. Młodymi opiekują się oboje rodzice, którzy w tym okresie stają się agresywni i hałaśliwi. Wykazują się niezwykłą odwagą nawet względem człowieka zbliżającego się do ich rejonu lęgowego (ptaki dopuszczają człowieka na odległość nie większą niż 100-150 m). W takich sytuacjach, krążą nisko z silnymi uderzeniami skrzydeł i bardzo wojowniczymi dźwiękami, starając się przepędzić wroga. Pisklęta zdobywają zdolność do lotu po 4 tygodniach. Opuszczają wtedy łąki wraz z rodzicami i gromadzą się na mulistych brzegach stawów. Rozpoczyna się powolna wędrówka na zimowiska. Trwa ona od lipca do września, czasami - do października. Dojrzałość płciową rycyki osiągają dość szybko, bo pod koniec pierwszego roku życia. Do lęgów przystępują jednak na ogół jako ptaki dwuletnie. W pierwszym roku życia zaledwie 20-40% rycyków przeżywa. W okresie przebywania w gnieździe są bowiem narażone na ataki ze strony drapieżników. Na podstawie danych zgromadzonych z odczytów obrączek stwierdzono, że rycyki mogą żyć ok. 12 lat.

Biotop
Obrzeża podmokłych łąk, zbiorniki wodne, pola irygacyjne, mokradła w głębi lądu, torfowiska, muliste obniżenia terenu, starorzecza i pola uprawne. Na przelotach można spotkać rycyki na terenach przybrzeżnych i obszarach zalewanych. Całkowitą liczebność w Polsce szacowano w 2003 r. na 6500–7000 par, lecz obecnie jest ich prawdopodobnie mniej. Spadek liczebności ptaków tego gatunku spowodowany jest głównie przekształcaniem siedlisk lęgowych: zarastaniem łąk i pastwisk, melioracją, regulowaniem rzek i tworzeniem nowych gruntów ornych w miejsce użytków zielonych. Niezbędne jest regularne koszenie zarastających wysoką roślinnością łąk. Ptaki te padają ofiarą nadmiernego skażenia środowiska na terenach lęgowych, w związku z intensyfikacją produkcji rolnej. Straty w populacji rycyków wynikają też z polowań na te ptaki na ich zimowiskach. 


Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. Wymaga ochrony czynnej. Należy do tzw. gatunków kluczowych (kwalifikujących) do realizacji pakietu ptasiego programu rolnośrodowiskowego w latach 2007-2013 (ochrona siedlisk lęgowych ptaków).

 


Opracowała:  Hanna Żelichowska