X-I

Systematyka

Rząd: sowy (Strigiformes)
Rodzina: puszczykowate (Strigidae)
Gatunek: Sowa jarzębata (Surnia ulula)

Charakterystyka
Sowa średniej wielkości. Sylwetka dość charakterystyczna - podobna do jastrzębia i krogulca, z poziomym prążkowaniem piersi i brzucha oraz spodniej strzony skrzydeł. Długi ogon, często widoczny jako rozwidlony, wąskie i spiczaste skrzydła. Dymorfizm płciowy widoczny jedynie w wielkości osobników - samice są większe. Zewnętrzna pokrywa piór w brunatnym kolorze z licznym regularnym białym plamkowaniem. Szlara wyrazista jasna z mocnymi ciemnymi pasami po bokach. Pióra czoła wyraźnym klinem do dzioba nadają jej srogi wygląd. Niewielkie oczy i dziób żółte. Na tyle głowy rysunek fałszywej szlary. Gęsto upierzone nogi z palcami.

Wielkość
długość ciała 35 - 45 cm
rozpiętość skrzydeł  69 - 82 cm
waga 260 – 380 g

Pokarm
Jej pokarm to głównie gryzonie -norniki, lemingi i drobne ptaki zimą ale takze większe ptaki jak pardwa lub drozdy. Poluje z zasiadki na czubku suchych drzew lub wystającego konaru jak u dziennych drapieżników, czy też wierzchołków słupów. Stąd też jest dość łatwa do zlokalizowania w trakcie polowania. Perfekcyjny słuch pozwala jej na lokalizację gryzonia pod warstwą śniego. W okresie niedoborów pokarmu migruje na południe a poprzez to zalatuje do Polski.

Śpiew/Głos ♫ 
(Nagranie audio: Stein Ø. Nilsen, XC148773-)

Bogata gama głosów od podobnego do sokoła alarmowego kwilenia po ćwierkający trel pieśni godowej śpiewanej zarówno w dzień jak i w nocy. Zaniepokojona lub podczas toków wydaje podobne do cietrzewia krótkie bulgotliwe gruchanie.

Rozród i gniazdowanie
Pary wcześnie nawołują się i tokują w specyficznym locie. Ta sowa nie buduje gniazd a zajmuje opuszczone gniazda i dziuple np. po dzięciole lub inne dogodne miejsca w obłamkach pni. W okresie lęgowym pary są monogamiczne. Samica wyprowadza jeden lęg rocznie w kwietniu-maju. Składa w odstępie 1-2 dni od 5 do 13 jaj, które wysiaduje 23-30 dni. W tym czasie jest dokarmiana przez samca.
Młode nieloty opuszczają gniazdo po 23 - 32 dniach. Najwcześniej wyklute zmieniają upierzenie już po miesiącu , czyli jeszcze w gnieździe. Po opuszczeniu gniazda około 5-6 tygodnia są dokarmiane poza nim a rodzice są bardzo agresywni wobec intruzów. Gdy pierwsze wyklute piskle osiąga umiejętność lotu , najmłodsze mogą mieć jeszcze puch i nie opuściły gniazda. Usamodzielnienie następuje dopiero w okolicy póżnego sierpnia, czasem na przełomie września a dojrzałość osiągają po roku.

Biotop
Zamieszkuje tundrę, północną tajgę Rosji i Skandynawii w luźnych lasach iglastych i mieszanych z brzozą. Zwarte kompleksy często w sąsiedztwie z otwartymi i półotwartymi przestrzeniami lub przejrzyste luźne drzewostany na granicach torfowisk i łąk.


Ze względu na stosunkowo mały kontakt z ludźmi na terenach lęgowych mało płochliwa łatwa do obserwacji ze stosunkowo niewielkiego dystansu. Obserwowane jest zmniejszanie się południowej granicy występowania i zalatywania, dlatego też w Polsce, dawniej występująca niemal cały rok, obecnie obserwowana sporadycznie kilkanaście razy na przestrzeni ostatnich lat stanowiąc dużą atrakcję dla obserwatorów.

Opracował:   Emil Dzienniak