ściśle chroniony ściśle chroniony

Systematyka
Rząd: wróblowe (Passeriformes)
Rodzina: trznadlowate (Emberizidae)
Gatunek: trznadel ( Emberiza citrinella)

Charakterystyka
W okresie godowym odróżnienie płci nie sprawia problemu. W upierzeniu samca nawet z dużej odległości widać wyraźnie kolor dojrzałej cytryny  zwłaszcza wyraźnie zaznacza się głowa z brązowawymi i szarobrązowymi podłużnymi kresami na wierzchu głowy i policzkach. Nie bez powodu w łacińskiej nazwie jest citrinella. U miektórych samców może być na szyi widoczny łańcuszek z ciemnych łezkowatych plam , które jaśniejsze nieco pokrywają pierś. Samiczki są  bardziej stonowane z jaśniejszym odcieniem. Samica bardziej w kolorze oliwkowobrązowym o nieco przyblakłych barwach, z wyraźniejszym kreskowaniem na głowie i spodzie ciała. Ewidentnie widać  różnicę, gdy są obok siebie. Bez względu na szatę, charakterystycznym elementem jest biała pręga na  krawędzi sterówek. Szata spoczynkowa obojga płci jest tak bardzo podobna, że trudno wychwycić znaczące różnice. Mocne zabarwienie godowe upierzenia jest efektem ścierania się krawędzi ciemnego obramowania piór wyrastajacych już jesienią. Młode osobniki do odróżnienia wyłacznie po kształcie sterówek .

Wielkość
długość ciała do 16-19cm
rozpiętość skrzydeł 23-29 cm
waga 28-32 g

Pokarm
Pokarm trznadla jest bardzo różnorodny od nasion wszelkiego rodzaju po owady, larwy i jaja owadów, które może zbierać także z liści. W okresie jesienno - zimowym zbierając się w liczne stada, żeruje w okolicach zabudowań. Zwłaszcza jesienią charakterystyczne jest stadne żerowanie na ścierniskach  lub nie skoszonych polach uprawnych. Licznie wtedy oblegają drzewa , krzewy i zarośla w pobliżu takiej "stołówki"p>

Śpiew ♫ 
(Nagranie audio: Henryka Kwiatkowska

Śpiew trznadla to trel szybko powtarzającej się sekwencji tonów o wysokim zakończeniu. Obok śpiewu skowronka to najbardziej znany głos jaki można usłyszeć wśród pól. Śpiewający samiec zajmuje wysokie eksponowane miejsce stąd też i jego słyszalność jest duża. Pierwsze śpiewy można usłyszeć nawet na przełomie lutego i marca, a ostatnie późną jesienią, zależnie od warunków pogodowych. Milknie najczęściej wraz z pierwszymi przymrozkami.

Rozród i gniazdowanie
Trznadle tworzą rodziny monogamiczne już wczesną wiosną. Taniec pary urozmaicony jest podnoszeniem źdźbeł trawy jako znak gotowości i zaproszenie do wspólnej budowy gniazda. Samce zaciekle bronią swoich rewirów przed rywalami. Gniazdo zakładane jest w zagłębieniu ziemi w miejscu nasłonecznionym ale osłoniętym lub w niskich  krzewach i zaroślach na zarośniętych skarpach aż po nisko na ziemią w krzewach i zaroślach. Budową gniazda zajmuje się samica wyściełając je włosiem i miękkimi trawami. W ciągu roku wyprowadzają 2 do 3 lęgów składając od 3 do 5 jaj. Jaja wysiadywane dopiero po zniesieniu ostatniego jaja przez 12 do 14 dni przez samicę a czasem też i samca. Pisklęta, gniazdowniki, opuszczają gniazdo po 12–14 dniach. Samicę podczas wysiadywania karmi samiec, a pisklęta oboje rodzice. Młode karmione są  w znacznym stopniu owadami.

Biotop
Trznadel to gatunek osiadły, który spotkać można na terenie całego kraju. Obok skowronka  to najliczniejszy ptak otwartych przestrzeni zajmujący niemal wszystkie możliwe tereny choć w otwartym polu potrzebują niewielkich zakrzaczeń , zarośli lub drzewek. Choć można go spodkać na obrzeżach wiejskich stroni od miast


Opracował:   Emil Dzienniak